Tours&Guides > Lwów > Wycieczki na piechotę > Stolica Galicji i Lodomeryi (Przewodnik Jarosław Vitiv)


Stolica Galicji i Lodomeryi
(wycieczka na piechotę)
Lwów, Obwód lwowski, Ukraina, 79000
(Język oprowadzenia: Polski)

Opis wycieczki:

Wycieczka poświęcona zabytkom i historii, która miała miejsce w okresie królestwa Galicji i Lodomeryi (czasy zaboru austriackiego).

Trasa: Opera - Pomnik Tarasa Szewczenki - Brama Bankowa - Dom Hausnera - Parlament Galicyjski (Sejm) - Kasyno - Poczta - Pałac Potockich - Biblioteka Ossolineum - Ulica Akademicka - Hotel George - Pomnik Adama Mickiewicza ...

Lwów został założony w XIII wieku przez ruskiego króla Danyła. Nazwa miasta powiązana z imieniem księcia Leona, który otrzymał miasto od swojego ojca po ślubie z węgierską księżniczką Konstancją (córką króla Beli IV). W czasach Habsburgów nasze miasto było jednym z najpiękniejszych w całym cesarstwie. Całe to dziedzictwo zostało przekazane jednemu z najpiękniejszych miast Ukrainy.

5 sierpnia 1772 została podpisana rosyjsko-austriacko-pruska konwencja rozbiorową w Petersburgu. Już 14 maja wojska austriackie przekroczyły granicę Polski. We wrześniu armia austriacka pod dowódstwem marszałka Mikołaja-Józefa Esterházy'ego-Galantha weszła na tereny wojewódstwa Ruskiego.

15 września 1772 wojska moskiewskie wycofały się z miasta. Następnie austriackie jednostki generała Andrása Hadika weszły w miasto. 16 września ostatni żołnierze polscy opuścili Lwów. Przez prawie półtora wieku Austria przejęła władzę nad miastem. Na podbitych ziemach Rzeczpospolitej powstało tzw. Królestwo Galicji i Lodomerii, którego nazwa jest związana z księstwem Halicko-Włodzimierskim. Lwówstał się jego stolicą i głównym centrum administracyjnym zaboru austriackiego.

Uroczystość przekazania władzy Austrii odbyła się 4 października. Austriacy chcieli, aby ich uczestnicy byli przekonani, że tylko „poddani Świętej Cesarskiej Mości” mogą mieć szczęście. Rada miejska burmistrza Wojciecha Bema (przodek generała Józefa Bema), próbowała (bezskutecznie) uwolnić się od przysięgi cesarzowej Marii Theresii, wskazując, że radni już dali przysięgę królowi Polski 29 grudnia 1773. W 1776 Lwów liczył 29 500 mieszkańców.

Akademia Lwowska została przekształcona w tak zwaną Theresianum. Cesarz Józef II nadał jej (1784) poziom uniwersytetu z czterema wydziałami: teologii, filozofii, prawa, medycyny. Urzędnikom austriackim udało się zlikwidować większość klasztorów w obrządku łacińskim. Lwów stał się rezydencją trzech katolickich metropolii - łacińskiej, armeńskiej i greckiej - a następnie został nazwany „Urbs catholicissima”.

Pomimo wprowadzenia ustawodawstwa austriackiego, pomimo wprowadzenia języka niemieckiego jako języka urzędowego, pomimo mianowania większości austriackich i czeskich urzędników, Lwów pozostał centrum kultury polskiej. Oto Teatr Wojciecha Bogusławskiego (1795-1799), który powstał wkrótce po napisaniu najsłynniejszej komicznej opery „Cud mniemany, czyli Krakowiacy i Górale” (1794). Stały polski teatr powstał we Lwowie w 1815 roku.

Po utracie niepodległości Rzeczy Pospolitej obojga Narodów, powstała pierwsza podziemna organizacja patriotyczna - Lwowska Centralizacja w 1796 pod przewodnictwem Waleriana Dzieduszickiego.

W czerwcu 1809 w podczas wojny, Lwów wyzwolili żołnierzy Księstwa Warszawskiego pod dowództwem księcia Józefa Poniatowskiego od Austriaków. Dzałał tu tymczasowy polski Centralny Rząd Wojskowy Obóch Galicyi, pod przewodnictwem księcia Stanisława Kostki Zamojskiego (1775-1856), który został następnie przeniesiony do Zwierzyńca, a następnie do Zamościa i Lublina.

Interwencja armii cara Aleksandra, byłego sojusznika Napoleona, oraz podpisanie traktatu francusko-austriackiego w Schönbrunn (1809) zmusiły polskąie władzę do opuszczenia Lwowa.

Niemniej jednak pojawiły się nowe organizacje konspiracyjne w walce o niepodległość, w tym związki i organizacje studenckie (1817–1823), Rada Narodowa (1848), która miała przewodzić powstaniu w Galicji.

W 1817 Maksymilian Józef Ossoliński (1748–1826) założył we Lwowie Zakład Narodowy Ossolińskich (Ossolineum) jako dar dla narodu polskiego. 4 czerwca 1817 cesarz Franciszek II zatwierdził Ossolineum, mieszczący się w zaadaptowanych gmachach dawnego klasztoru karmelitek trzewiczkowych i dawnego kościoła św. Agnieszki. Ossolineum został otwarty w 1826.

Zakład gromadził dzieła sztuki i rękopisy dzieł literackich oraz publikacje na temat historii Polski oraz wydawał książki, stając się Biblioteką narodową. Unikatowy zbiory zawierały zabytki od XVII do XX wieku: dzieła literatury, grafiki i obrazów, monety, medale i znaczki.

We Lwowie panowało silne środowisko literackie i pojawiła się polska prasa.

Na początku XIX wieku rozebrano wiele kościołów, w tym kościoł Ducha Świętego, św. Katarzyny, św. Stanisława, a także fortyfikacje miejskie w tym Wysoki i Niski Zamek. Zamiast starego rozebranego ratusza pojawił się nowy, który istnieje do dziś.

Wybuch powstania listopadowego (1830–1831) spowodował, że wielu uchodźców dołączyły się do ochotniczego korpusu powstańców. Według oficjalnych statystyk Austrii co czwarty Lwowiak dołączył się do powstańców, w tym i duża grupa austriackich urzędników (często pierwszej generacji) ku zdziwieniu cesarza Franciszka I.

Wielu powstańców przybyło do Lwowa z korpusu generała Dwiernickiego, który otoczony Moskalami musiał złożyć broń w neutralnej Austrii, a następnie żołnierze 2. korpusu niekompetentnego generała Girolamo Ramorino (15-16 IX. 1831).

Po stłumieniu powstania, we Lwowie działało podziemie w sprewie niepodległości. Związkiem Przyjaciół Ludu (1834) kierował Franciszek Smolka. Przeniesiono także siedzibę Polskiego Związku Ludowego do Lwowa (1836–1837). 4 listopada 1844 otwarto Akademię Techniczną w kamienice Darowskich na rogu Ormiańskiej i Teatralnej, a później Politechnikę Lwowską (pierwszym dyrektorem został Florian Schindler). W 1848 po wybuchu powstania w Wiedniu, lwowiacy wysłały cesarzowi żądanie równości wobec prawa, wolności słowa i utworzenia parlamentu krajowego. Zwrócono się również o przywrócenie języka polskiego w szkołach i organach publicznych. Lwowiacy wezwały również do zniesienia pańszczyzny, utworzenia rządu i gwardii narodowej. Wniosek podpisało 12 000 osób: polacy, rusini, żydzi. 26 kwietnia delegacja z Krakowa i Lwowa pod przewodnictwem Jerzego Lubomirskiego udała się do Wiednia, gdzie pod wpływem rewolucyjnego wrzenia w stolicy Austrii złożona została lista żądań. Cesarz obiecał odpowiedzieć na prośbę strony polskiej. Wkrótce język polski został przywrócony w urzędy i zniesiono cenzurę. Pierwszy Polak Wacław Zaleski został mianowany gubernatorem Galicji. Liberałowie, którzy chcieli znieść pańszczyznę, założyli radę narodową. W międzyczasie generałowie Joseph Bem i Joseph Dwiernicki dowodzili podczas powstania listopadowego. Później dowództwo przejęli generałowie Józef Zaluski i Roman Wybranowski.

Cesarski gubernator Galicji Franz Stadion przyjął postulat zniesienia pańszczyzny i zaoferował odszkodowanie, zapewniając w ten sposób, że jego propozycja została przyjęta przez szlachtę. Chłopi, którzy otrzymali ziemię, przestali wspierać ruchy rewolucyjne.

25 kwietnia cesarz ogłosił konstytucję, która gwarantowała wolność i autonomię wszystkich krajów cesarstwa, ale wkrótce postanowił ponownie wykorzystać wojsko i zbombardować Kraków i Pragę. Po kapitulacji Krakowa (27. IV) Komitet Narodowy osiadł we Lwowie. Uniaty Ukraińscy poprosiły cesarza o pomoc i ochronę przed polskim uciskiem/. Poparcie ruchu ukraińskiego stało się niezbędną częścią polityki habsburskiej.

W czerwcu 1848 w Cesarstwie Austriackim odbyły się wybory parlamentarne. Wśród uczestników byli Rusini, mieszczanie i ziemianie, posiadaczy dóbr.

15 października cesarz w swoim apelu do „Mojego ludu” zaprosił do oparcia się rewolucji: po pierwszych natarciach Gwardii Narodowej wojsko austriackie pod dowódstwem generała Hammersteina 2 listopada 1848 oblegało Lwów i zbombardowało miasto. Lwów skapitulował, gdy wiele kiemienic oraz gmach Uniwersytetu Lwowskiego ( były kościół i klasztoru ojców Franciszkanów) z dużą biblioteką i teatrem, Akademia Techniczna i Ratusz spłoneli.

Rozpoczęło się prześladowanie w warunkach stanu wojennego. Austriacy wyeliminowali jednostki Gwardii Narodowej, zakazali wolność prasy i zawiesili zasady demokratyczne. Działalność polskich komitetów i klubów zostały zabroniony. Rozpoczęto budowę cytadeli.

Miasto jednak nadal się rozwijało. Odnowiono ratusz, zbudowano teatr Skarbka (wówczas jeden z największych w Europie), parki, nowy gmach Uniwersytecki, koszary Strażackie, Dom Inwalidów, miejską Gazownię. Szkoła rolnicza pojawiła się w podlwowskich Dublianach.

W 1861 Sejm Galicyjski wysłał list z podziękowaniami do cesarza Franciszka Józefa, który zaczął się z takich słów: „Z wami, Wasza Mość, stoimy i chcemy pozostać” (XII, 1866). Monarchia austriacka została osłabiona przez przegraną wojną z Prusami (1867) i przekształciła się na dualistyczne Austro-Węgry. W uznaniu autonomii Galicji (1867) cesarz austro-węgierski Franz Josef zezwolił na wprowadzenie polskiego języka urzędowego (oprócz niemieckiego) oraz wolny rozwój polskich zakładów, a także rozwój polskiego szkolnictwa i kultury.

Okres samorządowy był dla Lwowa czasem dynamicznego rozwoju. Wybudowano wiele gmachów, w tym Galicyjski Seim i Wielki Teatr (Operę).

Lwów był stolicą Galicji - największej prowincji w Austrii, siedzibą Sejmu Galicyjskiego i Rządu (Wydział Krajowy). Pracowali tu przyszli gubernatorzy Galicji, premier i minister spraw zagranicznych Austro-Węgier, Agenor Goluchowski, minister spraw zagranicznych i przewodniczący Polskiej Grupy w Izbie Panów - Agenor Goluchowski Junior, Przewodniczący Parlamentu Cesarskiego Franciszek Smolka, gubernator i wiceminister Galicji oraz premier spraw wewnętrznych Austro-Węgier Kazimierz Badeni.

Delegacje Polaków z moskiewskieko i pruskiego zaborów, a także mieszkańcy Lwowa, uczestniczyli w nasypaniu Kopca Unii Lubelskiej, z inicjatywy Franciszka Smolki. Z okazji 300-lecia Unii Lubelskiej (1869) odbyło się zorganizowanie we Lwowie duże polskie zgromadzenie patriotyczne, które zebrało przedstawicieli wszystkich polskich krajów.

Prawo miejskie wróciło samorząd pod przewodnictwem prezydenta (1870), który przywrócił dawne nazwy polskich ulic Lwowa.

Lwów stał się miejscem wielkich patriotycznych uroczystości. Ponownemu pochówkowi szczątków Adama Mickiewicza na Wawelu towarzyszyło wielkie oświetlenie miasta. Obchodzono rocznicę uchwalenia konstytucji 3 maja, bitwy pod Grunwaldem i bitwy pod Wiedniem.

Rada Miejska i lokalna społeczność sfinansowały pomniki Aleksandra Fredry, Jana III Sobeskiego i Adama Mickiewicza, Jana Kilińskiego, Aleksandra Głowackiego, Kornela Ujejskiego, Agenora Goluchowskiego i Franciszka Smolki.

Lwów stał się ważnym ośrodkiem naukowym dzięki uniwersytetowi i profesorom Szymonowi Aszkenaziemu i Stanisławowi Zakrewskiemu (historia), Oswaldowi Balzerowi, inicjatorowi Polskiego Towarzystwa Postępu Naukowego (późniejszego Towarzystwa Naukowego we Lwowie) i Władysławowi Abrahamowi (Historia prawa i polityki). Antoni Malecki, Roman Pilat i Wilhelm Bruchnalski (filologia polska), Stefan Banach, Kazimierz Bartel, Hugo Steinhaus, Stanisław Ulam (matematyka), Kazimierz Ajdukiewicz, Kazimierz Twardowski, Władysław Tatarkiewicz, Tadeusz Kotarbinski (filozofia), Eugen Romer, Józef Wąsowicz, Benedykt Dybowski - wygnaniec syberyjski, badacz jeziora Bajkał i Kamczatki, Stanisław Jodłowski, Witold Taszycki (językoznawstwo), Ludwig Ridiger (chirurg).

Absolwentami Politechniki Lwowskiej (jedynymi uczelniami w Polsce) byli Władysław Sikorski, Eugen Kwiatkowski, Ignacy Moscicki, Kazimierz Bartel, Andrzej Moraczewski, Tadeusz Bór-Komorowski, Belina-Prażmowski (a także Szymon Wiesenthal i Stepan Bandera). Swoich absolwetów również dobrze przeszkoliła Szkoła Rolnictwa (od 1901), Szkoła Handlowej (1889), Szkoła Przemysłowa (1891) i w unikatowa w tej części Europy Szkoła Weterynaryi.

Po raz pierwszy w historii medycyny salę operacyjną we Lwowskim Szpitalu Ogólnym (dawny klasztor ojców Pijarów) oświetlono naftą.

Życie kulturalne we Lwowie wzbogaciło się przez wiele bibliotek, często z unikatowymi zbiorami: Ossolineum, Biblioteka Potorycka, Biblioteka Baworowskich, Biblioteka Pawlikowskicho, Biblioteka Uniwersytecka, Politechniczna, Towarzystwo Szewczenki, Zbiory Sejmu Galicyjskiego, Zbiory Wydziału Krajowego i Rady Miasta, Muzea i Galerie: Muzeum Miejskie, Muzeum Sobieskiego, Muzeum Łozińskiego, Muzeum Ukraińskie itp. Pięć dzienników i 38 czasopism (także w języku czeskim, niemieckim i ukraińskim) ukazało się we Lwowie (1878). Pierwszy pokaz filmu (1896) na ziemach polskich odbył się w pasażu Haussmana we Lwowie.

7 lutego 1867 powstało Towarzystwo Gimnastyczne "Sokół". Społeczeństwo nie tylko wychowywało młodzież fizycznie, ale także pracowało nad kształceniem ducha i woli oraz szkoliło kadra dla organizacji walczących o niepodległość. Lwów był miejscem narodzin polskiego i ukraińskiego ruchu harcerskiego, miejscem pierwszych polskich drużyn harcerskich utworzonych przez towarzyszy Olgi i Andrzeja Malkowskiego oraz ukraińskich zespołów stworzonych przez Aleksandra Tysowskiego (1912).
Pierwsze polskie kluby sportowe pojawiają się we Lwowie: Czarni i Pogoń (1903). Jan Kasprowicz, Władysław Orkan i Leopold Staff zadebiutowali w gazecie Kurjer Lwowski. Tutaj pracowali Władysław Łoziński, Władysław Belza, Aleksander Fredro, Stanisław Dobrzański, Maria Konopnicka i Gabriela Zapolska.
W 1861 linia kolejowa dotarła do Lwowa łącząc z Krakowem i Przemyślem (98 km). W kolejnych latach regularne linie obsługują Śniatyn i Czerniowce (1866), przez Krasne do Złoczowa (75 km), Brody (1869), Stryj (1873), a następnie przez Rawę-Ruską do Stanisława (181 km) - (1884), Bełżec (89 km) (1887), Janów (18 km) (1895), Sambor (77 km) (1903), Podhajce (131 km) (1909), Stojanów (85 km) (1910).

We Lwowie powstało kilka partii politycznych, w tym Narodowo-Demokratyczne Towarzystwo (1866) i Polska Partia Socjalistyczna Galicji i Śląska (Cieszyn) z Ignacym Daszyńskim (1892). W 1906 odbył się 8 Kongres Polskiej Partii Socjalistycznej.

Lwów był także kolebką narodowo-demokratycznego ruchu w Galicji. Po aresztowaniu wielu działaczy Ligi Narodowej (w tym Romana Dmowskiego), mnóstwo uratowanych osiedlili się w Galicji. W 1908 powstało Towarzystwo Kombatantów związane z Józefem Piłsudskim (i Władysławem Sikorskim), a następnie oddziały strzelców.

W 1880 Lwów liczył ponad 100 000 mieszkańców. W ciągu następnych 20 lat liczba ludności podwoiła się.
W pobliżu Drohobycza i Borysława szybko rozwijał się basen naftowy.
Z okazji 100-tej rocznicy powstania kościuszkowskiego, na przełomie lat 1893–1894 była stworzona „Panorama Racławicka”. Tworcem monumentalnego malarstwa był Jan Styka (1858–1925), z którym współpracował Wojciech Kossack (1857–1942) i malarz pejzażowy z Monachium Ludwig Boller.

Panorama pokazała pierwszą bitwę żołnierzy kościuszkowskich podczas powstania w 1794 pod Racławicami. Panorama uważała się jednym z największych obrazów na świecie, mając 15 metrów wysokości i 116 metrów długości. Panoramę zainaugurował 5 maja Austriacki arcyksiążę Karol Ludwig von Habsburg.

W ramach obchodów 100-tej rocznicy powstania Tadeusza Kościuszki zainaugurowano także Krajową Wystawę Ogólną "Targi Wschodnie", z pociągami przyjeżdżającymi z obu zaborów (przed wprowadzonymi przez Rosję ograniczeniami paszportowymi).

Z okazji Ogólnej Wystawy Krajowej (1894)pojawił się dzięki Siemens tramwaj elektryczny, aby zastąpić tramwaj konny, który istniał od 1880 roku na trasie z Dworzca Karola Ludwiga do placu Goluchowskiego, placu Halickiego, Bernardyńskiego, na plac Cłowy ulicami Krakowską i Żółkiewskiego.

Na początku pierwszej wojny światowej powstał tu Legion Polski Wschodniej, ale 3 września 1914 wojska carskie zajęły miasto. Okupacja rosyjska trwała do czerwca 1915, kiedy to Lwów został zwolniony przez Austrię. Tymczasem car Mikołaj II odwiedził Lwów.

Po zawarciu porozumienia między mocarstwami centralnymi a rządem ukraińskim w Brześciu Litewskim stosunki między Polską a Ukrainą pogarszyli się wiosną 1918. Polacy na licznych demostracjach protestowali przeciwko podziałow ziem Polskich.

11 października 1918, po ogłoszeniu przez Radę Regencyjną utworzenia niezależnego państwa polskiego, Rada Lwowska wysłała list z podziękowaniami.

Komisja Wojskowa Rady Regulacyjnej poleciła pułkownikowi Władysławowi Sikorskiemu zorganizowanie jednostek Wojska Polskiego we Lwowie.

15 października polscy członkowie Rady Państwa w Wiedniu oświadczyli, że uważają się za obywateli polskich.

W tym samym czasie 19 października zebranie posłów ukraińskich Lwowie utworzyło Ukraińską Radę Narodową, która postanowiła utworzyć państwo ukraińskie pokrywające wschodnią Galicję do Sanu.

20 października 1918 na spotkaniu w Wielkiej Sali Urzędu Miasta Rada Miasta postanowiła odesłać Lwów do Rzeczypospolitej Polskiej.

Trwałość zwiedzania: 3 godzin

Największa liczba turystów
w wycieczce: 50 osób

Dodatkowe koszty: 12.44 złotych



więcej: Wycieczki Lwów Przewodnicy Lwów Autobusy Minibusy Samochody: Lwów

Przewodnik:

Numer licenzji przewodnika

Jarosław Vitiv



|